Po śmierci bliskiej osoby spadkobiercy muszą formalnie potwierdzić swoje prawa do spadku. Bez tego nie przepiszą mieszkania w księdze wieczystej, nie przerejestrują samochodu ani nie wypłacą środków z konta zmarłego. Przez lata jedyną drogą było postępowanie w sądzie. Dziś istnieje szybsza alternatywa: akt poświadczenia dziedziczenia sporządzany przez notariusza. Wyjaśniamy, czym jest, kiedy można z niego skorzystać i jak się przygotować.
Czym jest akt poświadczenia dziedziczenia?
To dokument sporządzany przez notariusza, który potwierdza, kto dziedziczy po zmarłym i w jakich udziałach. Po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym ma taką samą moc jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Można się nim posługiwać w urzędach, bankach, sądach wieczystoksięgowych czy wydziałach komunikacji.
Notariusz czy sąd?
Obie drogi prowadzą do tego samego celu, ale różnią się czasem i formalnościami.
- Notariusz: czynność odbywa się na jednym lub dwóch spotkaniach w kancelarii, zwykle w krótkim terminie. Spadkobiercy sami wybierają notariusza.
- Sąd: postępowanie wymaga złożenia wniosku i zwykle wyznaczenia rozprawy, co może zająć od kilku tygodni do wielu miesięcy, zależnie od obłożenia sądu.
Koszty obu dróg mogą być zbliżone, ale droga notarialna pozwala zakończyć sprawę znacznie szybciej.
Kiedy można skorzystać z drogi notarialnej?
Akt poświadczenia dziedziczenia jest możliwy, gdy:
- w kancelarii stawią się wszystkie osoby, które mogą wchodzić w grę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi,
- wszyscy są zgodni co do kręgu spadkobierców i nie ma między nimi sporu,
- notariusz nie ma wątpliwości co do treści i ważności testamentu, jeśli taki istnieje.
Drogi notarialnej nie da się zastosować m.in. przy testamentach szczególnych, np. ustnych, oraz w niektórych sprawach z elementem zagranicznym. Wtedy pozostaje postępowanie sądowe.
Jak przebiega czynność?
- Protokół dziedziczenia. Notariusz sporządza protokół, w którym spadkobiercy składają oświadczenia, m.in. o tym, kto jest spadkobiercą, czy istnieją testamenty i czy ktoś złożył oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Notariusz otwiera i ogłasza testament, jeśli taki istnieje.
- Akt poświadczenia dziedziczenia. Na podstawie protokołu notariusz sporządza akt, który podpisują notariusz i spadkobiercy.
- Rejestracja. Notariusz rejestruje akt w Rejestrze Spadkowym. Od tej chwili ma on moc prawomocnego postanowienia sądu.
Jakie dokumenty przygotować?
- skrócony odpis aktu zgonu spadkodawcy,
- odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców, potwierdzające pokrewieństwo, np. odpisy aktów urodzenia czy małżeństwa,
- oryginał testamentu, jeśli spadkodawca pozostawił testament własnoręczny,
- dane dotyczące ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy,
- dowody osobiste wszystkich spadkobierców.
Wiele odpisów aktów stanu cywilnego notariusz może pobrać elektronicznie z rejestru, ale warto wcześniej zapytać kancelarię, co należy przynieść.
Przyjęcie lub odrzucenie spadku
Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo go odrzucić. Na złożenie oświadczenia ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Oświadczenie można złożyć u notariusza. Jeśli spadkobierca nie złoży oświadczenia w terminie, z mocy prawa przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości odziedziczonego majątku.
Co dalej po uzyskaniu aktu?
- Urząd skarbowy. Najbliższa rodzina, tzw. grupa zerowa, może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków, jeśli zgłosi nabycie spadku na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
- Księga wieczysta. Akt jest podstawą do wpisu spadkobierców jako właścicieli nieruchomości.
- Bank, ZUS, wydział komunikacji. Akt pozwala uregulować sprawy rachunków bankowych czy pojazdów.
- Dział spadku. Jeśli spadkobiercy chcą podzielić majątek, mogą zawrzeć umowę działu spadku, przy nieruchomościach w formie aktu notarialnego.
Poświadczenie dziedziczenia w Białymstoku
Kancelaria Notarialna Barbary Motal-Filipczuk w Białymstoku sporządza akty poświadczenia dziedziczenia, protokoły dziedziczenia oraz umowy działu spadku. Notariusz z doświadczeniem od 1992 roku pomaga spadkobiercom przejść przez formalności spokojnie i sprawnie. Pytania o wymagane dokumenty i koszty poświadczenia dziedziczenia możesz przesłać mailowo na adres barfill@wp.pl.
Podsumowanie
Akt poświadczenia dziedziczenia to szybka alternatywa dla sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Warunkiem jest obecność i zgoda wszystkich potencjalnych spadkobierców oraz brak wątpliwości co do testamentu. Po zarejestrowaniu ma moc prawomocnego postanowienia sądu. Nie zapomnij o zgłoszeniu spadku do urzędu skarbowego w terminie. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
